भारताचा अंतराळात नवा अध्याय: शुभांशू शुक्लांची ऐतिहासिक झेप, अॅक्सिओम-४ मिशन!
आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकासाठी (ISS) आज, बुधवार, २५ जून २०२५ रोजी एक महत्त्वाचे खाजगी अंतराळ उड्डाण, अॅक्सिओम मिशन ४ (अॅक्स-४), नासाच्या केनेडी स्पेस सेंटर येथील लाँच कॉम्प्लेक्स ३९A वरून यशस्वीरित्या प्रक्षेपित झाले. या अभियानात भारत, पोलंड आणि हंगेरीचे प्रतिनिधित्व करणारे अंतराळवीर आणि एक अनुभवी अमेरिकन अंतराळवीर यांचा समावेश आहे, जे व्यावसायिक अंतराळ उड्डाण आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्यात एक महत्त्वाचा टप्पा आहे.
भारतासाठी अभिमानाचा क्षण:
या मोहिमेतील सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे भारतीय हवाई दलाचे अनुभवी चाचणी पायलट ग्रुप कॅप्टन शुभांशू शुक्ला यांचा सहभाग. ते आता राकेश शर्मांनंतर अंतराळात जाणारे दुसरे भारतीय अंतराळवीर ठरले आहेत. ४१ वर्षांपूर्वी, १९८४ मध्ये राकेश शर्मा अंतराळात गेले होते. शुभांशू शुक्ला यांचा हा प्रवास केवळ त्यांच्यासाठीच नव्हे, तर अंतराळ संशोधनात भारताची वाढती उपस्थिती दर्शवणारा एक महत्त्वपूर्ण मैलाचा दगड आहे.
ऐतिहासिक महत्त्व आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्य:
हे अॅक्सिओम स्पेसचे आयएसएससाठी चौथे खाजगी अंतराळवीर मिशन आहे, जे नासा आणि स्पेसएक्सच्या भागीदारीत पार पडले. भारत, पोलंड आणि हंगेरीसाठी ४० वर्षांहून अधिक काळानंतर मानवी अंतराळ उड्डाणाकडे परत येण्याचे हे प्रतीक आहे. विशेष म्हणजे, प्रत्येक देशाचे आयएसएससाठी हे पहिले सरकार-प्रायोजित उड्डाण आहे, जे आंतरराष्ट्रीय सहकार्याचे एक उत्तम उदाहरण आहे.
अॅक्स-४ मोहिमेतील क्रू:
या चार जणांच्या आंतरराष्ट्रीय क्रूचे नेतृत्व नासाच्या माजी अंतराळवीर आणि सर्वात अनुभवी अमेरिकन अंतराळवीर कमांडर डॉ. पेगी व्हिटसन करत आहेत. त्यांच्यासोबत असलेले क्रू सदस्य खालीलप्रमाणे:
ग्रुप कॅप्टन शुभांशू शुक्ला (भारत): पायलट
स्लावोस उझ्नान्स्की-विस्निव्स्की (पोलंड): मिशन स्पेशलिस्ट
टिबोर कापू (हंगेरी): मिशन स्पेशलिस्ट
मिशनची उद्दिष्टे आणि वैज्ञानिक प्रयोग:
हे अभियान स्पेसएक्स ड्रॅगन अंतराळयानावर फाल्कन ९ रॉकेटवरून प्रक्षेपित केले गेले आहे आणि ते अंदाजे १४ दिवस चालेल अशी अपेक्षा आहे. गुरुवार, २६ जून २०२५ रोजी दुपारी ४:३० वाजता IST ला हे यान आयएसएसवर पोहोचेल.
केवळ खाजगी अंतराळ उड्डाणाव्यतिरिक्त, अॅक्सिओम-४ ही एक विस्तृत वैज्ञानिक संशोधन मोहीम आहे. या मोहिमेदरम्यान, पथक ३१ देशांचे प्रतिनिधित्व करून ६० हून अधिक वैज्ञानिक प्रयोग आणि STEM आउटरीच (विज्ञान, तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि गणित) उपक्रम राबवेल. या प्रयोगांमध्ये मानवी आरोग्य, जैविक प्रणाली, साहित्य विज्ञान आणि शिक्षण या प्रमुख क्षेत्रांवर संशोधन केले जाईल. विशेषतः, शुभांशू शुक्ला भारतासाठी सात प्रयोग करतील, ज्यात सूक्ष्म गुरुत्वाकर्षण शेतीवर (Microgravity Farming) लक्ष केंद्रित केलेले प्रयोग समाविष्ट आहेत.
भविष्याकडे एक महत्त्वाचे पाऊल:
अॅक्सिओम-४ मोहीम अंतराळ संशोधनात खाजगी कंपन्यांची वाढती भूमिका आणि अंतराळ विज्ञानाच्या प्रगतीमध्ये आंतरराष्ट्रीय सहकार्यावर प्रकाश टाकते. हे अॅक्सिओम स्पेसच्या पहिल्या व्यावसायिक अंतराळ स्थानकाची स्थापना करण्याच्या दीर्घकालीन दृष्टिकोनासाठी देखील पायाभरणी करते, जे अधिक वैविध्यपूर्ण आणि सुलभ अंतराळ अर्थव्यवस्थेकडे संभाव्य बदल दर्शवते.
ग्रुप कॅप्टन शुभांशू शुक्ला यांचा हा प्रवास भारताच्या अवकाश कार्यक्रमासाठी एक नवी ऊर्जा देईल आणि नवीन पिढीला अंतराळ संशोधनासाठी प्रेरणा देईल, यात शंका नाही.
